Trong những năm qua, công tác dân số của tỉnh Sơn La đạt nhiều kết quả tích cực, quy mô dân số cơ bản được ổn định, tỷ lệ sinh được kiểm soát, chất lượng dân số từng bước được nâng lên. Tuy nhiên, thực tiễn đang đặt ra nhiều thách thức mới như tốc độ già hóa dân số nhanh, sự chênh lệch mức sinh giữa các vùng, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, tỷ lệ tảo hôn tại một số địa bàn miền núi còn cao.

Luật Dân số năm 2025 được Quốc hội thông qua đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng, chuyển mạnh tư duy từ “kế hoạch hóa gia đình” sang “dân số và phát triển”. Theo đó, chính sách dân số không chỉ dừng ở việc giảm sinh mà hướng tới điều chỉnh mức sinh phù hợp, bảo đảm cơ cấu dân số hợp lý, nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với già hóa dân số.

Bám sát tinh thần đó, kế hoạch của tỉnh Sơn La xác định rõ mục tiêu: Khuyến khích mỗi cặp vợ chồng sinh đủ hai con; từng bước đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên; mở rộng tầm soát, chẩn đoán, điều trị trước sinh và sơ sinh; tăng cường chăm sóc sức khỏe người cao tuổi; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển bền vững.

Để cụ thể hóa mục tiêu, tỉnh đề ra các chỉ tiêu quan trọng trong năm 2026, cụ thể: Điều chỉnh mức sinh tăng 0,1‰ so với năm 2025; giảm 0,3 điểm phần trăm tỷ số giới tính khi sinh; có từ 30.950 người mới sử dụng các biện pháp tránh thai hiện đại trở lên; 30% trở lên phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh đủ 4 bệnh (Down, Edward, Patau, Thalassemia) và từ 30% trở lên trẻ sơ sinh được sàng lọc đủ 5 bệnh bẩm sinh quan trọng; tỷ lệ cặp nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn đạt từ 28% trở lên; ít nhất 50% người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ mỗi năm. Các chỉ tiêu này được phân bổ cụ thể tới từng xã, phường và các bệnh viện đa khoa trên địa bàn tỉnh, bảo đảm rõ trách nhiệm, rõ địa chỉ thực hiện.

Để đạt được các mục tiêu đề ra, trước hết cần hoàn thiện thể chế, chính sách; kiện toàn Ban Chỉ đạo Dân số và Phát triển các cấp; rà soát, điều chỉnh các nghị quyết, chính sách hỗ trợ cộng tác viên dân số và khen thưởng tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số. Trong điều chỉnh mức sinh, tỉnh đẩy mạnh tuyên truyền quyền và nghĩa vụ của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trong việc quyết định thời gian sinh con, số con và khoảng cách sinh; vận động “mỗi gia đình sinh đủ hai con, nuôi dạy con tốt”; khuyến khích nam, nữ thanh niên kết hôn trước 30 tuổi và sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Đồng thời bảo đảm cung cấp đầy đủ phương tiện tránh thai cho người dân có nhu cầu. Công tác kế hoạch hóa gia đình tiếp tục được củng cố theo hướng nâng cao chất lượng dịch vụ, bổ sung trang thiết bị, mở rộng các loại hình cung cấp dịch vụ thân thiện với vị thành niên, thanh niên; tăng cường dự phòng vô sinh và giảm phá thai ở lứa tuổi trẻ.

Đối với kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, tỉnh sẽ xây dựng đề án giai đoạn 2026 - 2035; tăng cường truyền thông thay đổi hành vi; thực thi nghiêm các quy định cấm lựa chọn giới tính thai nhi; biểu dương, nhân rộng các mô hình nâng cao vai trò phụ nữ và trẻ em gái. Song song đó là mở rộng tầm soát, chẩn đoán, điều trị một số bệnh, tật trước sinh và sơ sinh; phối hợp với các bệnh viện tuyến Trung ương; đầu tư trang thiết bị, nâng cao năng lực chuyên môn; đẩy mạnh tuyên truyền khám sức khỏe trước khi kết hôn, phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết.

Trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Tỉnh sẽ tổ chức khám sức khỏe định kỳ, lập hồ sơ theo dõi sức khỏe; phát triển mô hình câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi; ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và tư vấn sức khỏe.

Công tác truyền thông dân số được đổi mới theo hướng đa dạng, hiện đại, ưu tiên truyền thông số, mạng xã hội; tổ chức các chiến dịch truyền thông hưởng ứng sự kiện dân số; xây dựng chuyên trang, chuyên mục trên các phương tiện thông tin đại chúng. Bên cạnh đó, tỉnh chú trọng củng cố hệ thống thông tin chuyên ngành dân số, hiện đại hóa kho dữ liệu; đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ dân số các cấp, bảo đảm 100% cộng tác viên được tập huấn kiến thức, kỹ năng truyền thông, quản lý đối tượng.

Kế hoạch năm xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị. Sở Y tế là cơ quan thường trực, chủ trì triển khai; Sở Tài chính thẩm định và hướng dẫn sử dụng kinh phí; các sở, ngành như: Văn hóa, Giáo dục, Công an, Thống kê phối hợp thực hiện theo chức năng. UBND các xã, phường có trách nhiệm xây dựng kế hoạch cụ thể tại địa phương, lồng ghép với các chương trình, dự án liên quan; tổ chức kiểm tra, giám sát, báo cáo định kỳ. Đồng thời, đề nghị Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh và các tổ chức chính trị - xã hội tích cực tham gia tuyên truyền, vận động, tạo sự đồng thuận trong Nhân dân.

Lê Hồng