Di sản văn hóa

Giới thiệu di tích lịch sử - Văn hóa, danh lam thắng cảnh tỉnh Sơn La
Tue, 27/02/2018 16:00 | GMT +7

Theo số liệu điều tra tính đến 2017, tỉnh Sơn La có 83 di tích, trong đó:

- Về xếp hạng: 01 di tích Quốc gia đặc biệt, 13 di tích quốc gia, 41 di tích cấp tỉnh; 28 di tích chưa được xếp hạng.

- Về loại hình: Lịch sử: 49 di tích; Danh lam thắng cảnh: 21 di tích; Kiến trúc nghệ thuật: 02 di tích; Khảo cổ: 11 di tích.

- Về địa bàn phân bố: Thành phố Sơn La: 08 di tích; huyện Thuận Châu: 07 di tích; huyện Mộc Châu: 18 di tích; huyện Vân Hồ: 09 di tích; huyện Phù Yên: 05 di tích; huyện Mai Sơn: 08 di tích; huyện Sông Mã: 03 di tích; huyện Sốp Cộp: 01 di tích; huyện Mường La: 06 di tích; huyện Bắc Yên: 04 di tích; huyện Quỳnh Nhai: 05 di tích; huyện Yên Châu: 09 di tích.

DANH MỤC DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HOÁ, DANH LAM THẮNG TỈNH SƠN LA

STT

Tên di tích

Địa chỉ

Tóm tắt nội dung di tích

I

Các di tích đã được xếp hạng quốc gia và quốc gia đặc biệt

1

Di tích lịch sử Nhà tù Sơn La

Tổ 9, phường Tô Hiệu, Thành phố Sơn La

Năm 1908 thực dân Pháp xây dựng Nhà tù Sơn La và tiếp tục mở rộng năm 1930 và 1940 với dã tâm biến nơi này thành địa ngục trần gian để giam cầm, đầy ải và thủ tiêu ý chí đấu tranh của người cộng sản Việt Nam. Nhưng chính tại nơi đây hơn bao giờ hết khí tiết của người tù cộng sản toả sáng và thắp lên lên ngọn lửa đấu tranh cách mạng toả khắp núi rừng Tây Bắc. Nhà tù Sơn La đã trở thành một trường học cách mạng vĩ đại rèn luyện và bổ sung cho Đảng, cách mạng Việt Nam những chiến sỹ cộng sản xuất sắc. Các đ/c tiêu biểu như: Tô Hiệu, Lê Duẩn, Văn Tiến Dũng, Nguyễn Lương Bằng, Nguyễn Văn Trân, Song Hào… và bao đồng chí trung kiên khác.

Di tích lịch sử cây đa bản Hẹo

Tổ 2, Phường Tô Hiệu, Thành phố Sơn La

Di tích là địa điểm liên lạc giữa Chi bộ Đảng Nhà tù Sơn La với Trung ương Đảng thời kỳ 1943-1945.

Nghĩa trang liệt sỹ Nhà tù Sơn La

Tổ 9, Phường Tô Hiệu, Thành phố Sơn La

Trước đây được gọi là nghĩa địa gốc ổi, là nơi thực dân Pháp vùi xác những tù nhân bị chết tại nhà tù Sơn La. Di tích được tu bổ, tôn tạo nhiều lần, đổi tên thành Nghĩa trang liệt sỹ Nhà tù Sơn La. Đây là nơi để các đồng chí lãnh đạo, nhân dân các dân tộc trong và tỉnh đến thắp hương tưởng nhớ những người chiến sĩ cộng sản đã hy sinh vì nước, vì dân.

2

Di tích lịch sử - văn hoá Văn Bia Quế Lâm Ngự Chế - Đền thờ vua Lê Thái Tông

Tổ 3, Phường Chiềng Lề, Thành phố Sơn La

Di tích đã minh chứng cho một thời kỳ lịch sử của vị vua hùng tài đại lược Lê Thái Tông đã 2 lần thân chinh cùng quân sỹ đi chinh phạt quân phiến loạn của vùng biên cương phía Tây của tổ quốc giữ bình yên cho bờ cõi nước nhà (Năm 1440 và 1441).

Sau khi dẹp tan quân phản loạn, nhà vua đã để lại bài thơ trên vách đá ở cửa động La gồm 140 chữ Hán với nội dung khẳng định Tổ quốc Việt Nam là một, mọi hành động phản nghịch gây chia cắt đất nước đều bị nghiêm trị. Để nhớ tới công đức to lớn của vua Lê Thái Tông và đáp ứng tín ngưỡng lành mạnh của đồng bào nhân dân các dân tộc trong tỉnh, đền thờ Vua Lê Thái Tông được khởi công xây dựng năm 2001, khánh thành năm 2003

3

Di tích danh thắng Thẳm Tát Tòng

Bản Bó, Phường Chiềng An, Thành phố Sơn La

Di tích hang Tát Tòng là một hang đá tự nhiên nằm dưới một dãy núi lớn trùng điệp chạy theo hướng Đông-Bắc thành phố Sơn La. Đây là một hang nước nằm dưới chân một dãy núi trùng điệp. Miệng hang khá lớn, cao và rộng hàng chục mét. Nguồn nước ở đây trong vắt 4 mùa và có lưu lượng khá lớn, không khí trong hang mát lạnh, tinh khiết. Ngoài ra còn có phần hang khô với hệ thống nhũ đá tạo nên cảnh quan kỳ thú.

4

Di tích lịch sử Kỳ đài Thuận Châu

Thị trấn huyện Thuận Châu

Là nơi diễn ra một sự kiện lịch sử trọng đại nhân dịp kỷ niệm 5 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7.5.1954-7.5.1959), 4 năm thành lập khu tự trị Thái-Mèo. Bác Hồ cùng đoàn Đại biểu Chính phủ đã lên dự lễ kỷ niệm và thăm hỏi, động viên cán bộ, nhân dân các dân tộc Tây Bắc.

5

Di tích lịch sử Đồn Mộc Lỵ

Tiểu khu 11, Thị trấn Mộc Châu, huyện Mộc Châu.

Thực dân Pháp đã lợi dụng địa thế hiểm trở là các mỏm đá nhấp nhô, hẻm tự nhiên của một quả núi độc lập để xây dựng nên Mộc Lỵ nhằm khống chế một ngã ba quan trọng giao nhau của Quốc lộ 6 (Hà Nội - Sơn La) và Quốc lộ 43 (Mộc Châu - Sầm Nưa). Do có vị trí hiểm trở, mức độ kiên cố cao; lực lượng đông và hoả lực dày đặc nên Đồn Mộc Châu được thực dân Pháp mệnh danh là : ''Chiếc áo giáp sắt'' bất khả xâm phạm ở phân khu Sơn La.Trong chiến dịch Tây Bắc 1952, Trong 3 ngày đêm (từ ngày 17-19/11/1952) các đơn vị chủ lực thuộc Trung đoàn 174, Sư đoàn 3, Đại đoàn 316 đã tấn công tiêu diệt đồn Mộc Lỵ khai thông tuyến giao thông nối đồng bằng Bắc Bộ với Tây Bắc

6

Di tích danh thắng Hang Dơi

Tiểu khu 12, thị trấn Mộc Châu, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La

Là một hang động đẹp của Sơn La nói chung, Mộc Châu nói riêng. Trải qua hàng triệu năm dưới tác động của tự nhiên mà hàng ngàn nhũ đá được hình thành, được gọt dũa tạo thành các phẩm nghệ thuật như: thảm thực vật, bầy muông thú, sông suối, ruộng đồng trông thật sống động. Ngoài là một thắng cảnh đẹp, hang Dơi còn là một di tích khảo cổ học thời tiền sử và là nơi bộ đội đóng quân trong chiến dịch Tây Bắc năm 1952 và chiến dich Bắc Lào từ năm 1965-1975.

7

Di tích Kiến trúc nghệ thuật Tháp Mường Và

Bản Mường Và, xã Mường Và, Huyện Sốp Cộp.

Tháp Mường Và là một công trình kiến trúc nghệ thuật, có kiến trúc, hoa văn độc đáo. Tháp có hình trụ vuông, dạng bút tháp cao 15,6m, được chia làm 5 tầng. Tháp được xây đặc toàn bộ, không có cửa, phân chia 4 mặt đều nhau, mỗi mặt quay về một hướng. Đến nay niên đại Tháp Mường Và vẫn chưa được xác định rõ ràng, bởi vì không có văn bia ghi lại. Nhưng với giá trị kiến trúc, lịch sử, Tháp Mường Và đã được Bộ VHTT công nhận xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật Quốc gia năm 1995.

8

Di tích lịch sử Tập đoàn cứ điểm Nà Sản

Xã Chiềng Mung, huyện Mai Sơn.

Bị thua đau trước sự tấn công của ta trong đợt 1, 2 của chiến dịch Tây Bắc 10/1952 thực dân Pháp co cụm và tăng cường cho Nà Sản, xây dựng ở đây một tập đoàn cứ điểm quân sự ở Tây Bắc, với hệ thống đồn bốt bao quanh, lực lượng tinh nhuệ, hoả lực mạnh, có cầu hàng không nối với đồng bằng Bắc Bộ hòng củng cố lực lượng, đánh chiếm lại các vùng đất đã mất ở Tây Bắc. Đợt III của chiến dịch Tây Bắc (30/11-2/12/1952) nơi đây đã diễn ra các trận đánh công kiên lớn nhất của quân đội nhân dân Việt Nam trước một tập đoàn quân sự mạnh của thực dân Pháp. 6 trung đoàn của 3 đại đoàn 308, 312, 316 đã tấn công tập đoàn quân sự này. Kết quả: tiêu diệt 500 tên địch, bắt 162 tên, bắn rơi 1máy bay, bắn cháy 3 máy bay. Bị cô lập, Pháp rút chạy về đồng bằng Bắc Bộ bằng đường hàng không. Ta giải phóng hoàn toàn Tây Bắc.

9

Di tích danh thắng Hồ Chiềng Khoi

Bản Pút, xã Chiềng Khoi, huyện Yên Châu

Hồ Chiềng Khoi có diện tích 40 ha, đây là hồ nhân tạo được khởi công xây dựng năm 1971, đưa vào sử dụng năm 1981. Hồ dùng để chứa nước phục vụ cho phát triển sản xuất nông nghiệp. Mặt hồ rộng, nước trong xanh quanh năm, khí hậu mát mẻ trong lành, xung quanh là rừng nguyên sinh, trong khu vực hồ Chiềng Khoi còn có 3 bãi đá với nhiều hình thù đặc biệt.

10

Di tích lịch sử Ngã Ba Cò Nòi

Xã Cò Nòi, huyện Mai Sơn

Trong chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ ngã ba Cò Nòi là một trong điểm đánh phá ác liệt của không quân Pháp nhằm cắt đứt con đường huyết mạch, chi viện sức người, sức của, khí tài quân sự của quân, dân ta từ chiến trường đồng bằng Bắc Bộ, chiến khu Việt Bắc, liên khu III, IV cho chiến trường Điện Biên Phủ. Tại nơi đây, 100 liệt sỹ của Đại đội 300, 301, 303, 403 thuộc đội 40, 43 tổng đội thanh niên xung phong Việt Nam đã anh dũng hy sinh khi làm nhiệm vụ đảm bảo giao thông thông suốt, phá bom, đánh phá máy bay địch góp phần vào thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ, làm chói lọi thêm trang sử vàng của lực lượng thanh niên xung phong Việt Nam

11

Di tích lịch sử cách mạng Việt Nam – Lào

Bản Lao Khô, xã Phiêng Khoài, huyện Yên Châu

Khu di tích lịch sử cách mạng Việt Nam - Lào tại bản Lao Khô, xã Phiêng Khoài, huyện Yên Châu ghi dấu sự kiện hoạt động cách mạng và xây dựng cơ sở cách mạng trên đất Yên Châu của Ban xung phong Lào - Bắc và đồng chí Cay-xỏn Phôm-vi-hản. Việc nghiên cứu, lập hồ sơ xếp hạng di tích góp phần khẳng định tình đoàn kết Đảng, Nhà nước, quân đội và nhân dân 2 nước Việt Nam - Lào. Đồng thời làm nổi bật những đóng góp to lớn của quân đội và nhân dân Việt Nam giành cho nhân dân Lào. Qua đó củng cố tinh thần đoàn kết của hai nước, hai dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Góp phần giáo dục truyền thống yêu nước tình đoàn kết bền vững giữa hai nước Việt Nam - Lào.

12

Di tích lịch sử Tháp mường Bám

Bản Lào, xã Mường Bám, Thuận Châu, Sơn La

Di tích tháp Mường Bám là một công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo mang đậm yếu tố Phật giáo phái Tiểu Thừa, do đồng bào dân tộc Lào cư trú tại địa phương xây dựng lên. Với loại hình điêu khắc trên kiến trúc, với những đường nét hoa văn trang trí và bố cục xây dựng quần thể kiến trúc Tháp, có thể thấy dấu tích kiến trúc nghệ thuật thế kỷ XIX của một tòa tháp được xây dựng từ khoảng thế kỷ XVI. Cùng với hệ thống Chùa và Tháp ở Tây Bắc, tháp Mường Bám góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hoá dân tộc, giúp các nhà khoa học nghiên cứu về tháp cổ tại Việt Nam

13

Di chỉ Khảo cổ hang mộ

Tạng Mè

Bản Lồi, xã Suối Bàng, huỵên Vân Hồ

Suối Bàng là một xã vùng sâu, vùng xa của huyện Mộc Châu, cách huyện lỵ khoảng 80km về phía Đông - Nam. Nơi đây rừng được bảo tồn tương đối nguyên sinh và có nhiều loại gỗ, nhất là loài gỗ Đinh Thối. Theo lời kể của nhân dân địa phương thì ở đây trong các triền núi có từ 4 đến 6 hang động được lưu giữ quan tài được nằm rải rác trong dãy núi Ma Lang Chánh (Theo tiếng địa phương có nghĩa là: Hang ma cổ). Hang Bản Lồi thực chất không phải là hang động catxtơ mà là những hốc đá trải qua quá trình bào mòn của nước mà tạo ra những hốc to, nhỏ khác nhau. Hiện nay trong hang còn chứa 35 quan tài bằng thân cây gỗ xẻ đôi bằng gỗ Đinh Thối, một loại gỗ quý của vùng đất Mộc Châu. Hệ thống quan tài tại đây gồm 5 loại hình khác nhau. Tất cả các quan tài được đặt trên nền hang không chôn dưới đất.

14

Di chỉ khảo cổ bãi đá cổ Khắc Khe Hổ

Xã Hang Chú, huyện Bắc Yên

Là một bãi đá khắc ký tự cổ nằm về phía Tây cách trụ sở UBND xã Hang Chú 3km. Những hòn đá có khắc ký tự cổ là đá tự nhiên nằm trồi hẳn lên trên mặt đất, thuộc loại đá granit. Những vết khắc có độ sâu từ 1 – 1,5cm và có độ rộng từ 2 – 3cm, những nét khắc phía trên được thu nhỏ, phía trước choãi ra. Những hình khắc chủ yếu là hình đường tròn xoắn trôn ốc và hình mây, núi cách điệu và những đường chạy song song.

STT

Tên di tích

Địa chỉ

Tóm tắt nội dung di tích

II

Các di tích đã được xếp hạng cấp tỉnh

1

Di tích lịch sử Cây Me - Nơi thành lập Chi bộ đầu tiên của Đảng bộ tỉnh Sơn La

Thuộc tiểu khu 6,thị trấn Hát Lót, huyện Mai Sơn.

Nơi đây đã diễn ra Hội nghị thành lập chi bộ đảng đầu tiên của Đảng bộ tỉnh Sơn La vào trung tuần tháng 10/1946.

2

Di tích lịch sử Bia lưu niệm các chiến sĩ quân tình nguyện Trung đoàn 83

Thuộc Bản Áng, xã Đông Sang, huyện Mộc Châu.

Nơi đây, trong thời gian từ 9/1955 - 1959, Đoàn 83 quân tình nguyện Việt Nam tại Lào đóng quân và đã xây dựng doanh trại, chỉnh huấn, chỉnh quân.

3

Di tích lịch sử - Nơi Bác Hồ nói chuyện với cán bộ, công nhân nông trường Mộc Châu

Thuộc Thị trấn Nông Trường, huyện Mộc Châu.

Nơi Bác Hồ đã đến thăm và nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ, công nhân Nông Trường Mộc Châu vào ngày 8/5/ 1959 nhân dịp người lên thăm Tây Bắc

4

Di tích lịch sử - Nơi Bác Hồ nói chuyện với nhân dân các dân tộc huyện Yên Châu

Thuộc Thị trấn Yên Châu, huyện Yên Châu

Ngày 7/5/1959, nhân dịp kỷ niệm 5 năm chiến thắng lịch sử Điện Biên phủ, 4 năm thành lập Khu tự trị Thái – Mèo, Bác Hồ cùng đoàn Đại biểu chính phủ đã lên thăm Tây Bắc. Trên đường trở về Hà Nội, tại đây, sáng ngày 8/5/1959 Bác Hồ đã thăm hỏi, nói chuyện với cán bộ nhân dân các dân tộc huyện Yên Châu.

5

Di tích lịch sử Tượng đài chiến thắng Chiềng Đông

Bản Luống Mé, xã Chiềng Đông, huyện Yên Châu.

Cầu Chiềng Đông là địa điểm bắn phá ác liệt của không quân Mỹ trên Quốc lộ 6. Lực lượng dân quân tự vệ tại đây đã dùng súng bộ binh bắn rơi máy bay phản lực F105 của Mỹ.

6

Di tích lịch sử Cầu Tà Vài

Bản Pát, xã Chiềng Hặc, huyện Yên Châu.

Trong chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ bằng không quân, cầu Tà Vài nằm trên QL 6 đã bị Mỹ đánh 65 trận với 980 quả bom các loại. Di tích có giá trị lịch sử nói lên tinh thần đoàn kết gắn bó giữa quân và dân quyết tâm bảo vệ cầu, đảm bảo huyết mạch giao thông, thông suốt

7

Di tích lịch sử Bia căm thù tại Bản Mạt

Bản Mạt, xã Chiềng Mung, huyện Mai Sơn.

Trong chiến tranh chống Mỹ, Bản Mạt đã bị máy bay Mỹ đánh phá ác liệt, nhiều công nhân, chiến sỹ, người dân bị sát hại, tàn phá bản làng. Bia căm thù đã được xây dựng để khắc cốt ghi tâm mối thù với giặc Mỹ xâm lược

8

Di tích lịch sử Bia căm thù tại thị trấn Mộc Châu

tiểu khu 11, thị trấn Mộc Châu, huyện Mộc Châu.

Trong chiến tranh chống Mỹ, máy bay Mỹ đã ném bom tàn phá nhà cửa, cơ quan, xí nghiệp, trường học, làm nhiều người chết và bị thương; trâu bò bị giết hại. Chính quyền và nhân dân các dân tộc huyện Mộc Châu đã xây dựng bia lưu niệm để khắc cốt ghi tâm mối thù với giặc Mỹ xâm lược

9

Di tích lịch sử Bia căm thù tại Km 64

Thị trấn Nông Trường Mộc Châu, huyện Mộc Châu.

Trong chiến tranh chống Mỹ, máy bay Mỹ đã ném bom tàn phá nhà cửa, cơ quan, xí nghiệp, trường học, làm nhiều người chết và bị thương; trâu bò bị giết hại. Chính quyền và nhân dân các dân tộc huyện Mộc Châu đã xây dựng bia lưu niệm để khắc cốt ghi tâm mối thù với giặc Mỹ xâm lược.

10

Di tích lịch sử Bia căm thù tại Km 70

Thị trấn Nông Trường Mộc Châu, huyện Mộc Châu.

Trong chiến tranh chống Mỹ, máy bay Mỹ đã ném bom tàn phá nhà cửa, cơ quan, xí nghiệp, trường học, làm nhiều người chết và bị thương; trâu bò bị giết hại. Chính quyền và nhân dân các dân tộc huyện Mộc Châu đã xây dựng bia lưu niệm để khắc cốt ghi tâm mối thù với giặc Mỹ xâm lược.

11

Di tích lịch sử Hội trường sơ tán Tỉnh uỷ hang Thẳm Quai

Bản Nà Tre, xã Chiềng Ban, huyện Mai Sơn.

Là nơi sơ tán, làm việc của tỉnh lỵ Sơn La trong cuộc kháng chiến chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ (1965-1971). Tháng 10/1969 Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ III cũng đã được tổ chức tại đây.

12

Di tích lịch sử Khu căn cứ cách mạng Mường Chanh

Bản Cang Mường, xã Mường Chanh, huyện Mai Sơn.

Khu căn cứ cách mạng Mường Chanh được thành lập vào năm 1943, đã có nhiều đóng góp vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp và là nơi hình thành lực lượng vũ trang chính quy đầu tiên ở Sơn La, tiền thân của trung đoàn 148.

13

Di tích lịch sử Cầu sắt Yên Châu

Bản Him Nam, xã Sập Vạt, huyện Yên Châu.

Nhằm cắt đứt mạch máu giao thông trên quốc lộ 6. Tại đây Mỹ đã phá 27 trận bom với 3100 quả bom các loại. Nhưng với quyết tâm giữ vững mạch máu giao thông, tiểu đội nữ dân quân xã Sập Vạt không quản hy sinh, đã đảm bảo giao thông, thông suốt.

14

Di tích lịch sử Cây đa Mường Hung

Xã Mường Hung, huyện Sông Mã.

Di tích là một chứng tích tố cáo tội ác của thực dân Pháp đối nhân dân các dân tộc xã Mường Hung trong thời gian từ năm 1947-1952.

15

Di tích lịch sử Đồn Pom Pát

Bản Hua Ít, thị trấn Ít Ong, huyện Mừờng La.

Bởi mất nhiều vị trí quan trọng ở biên giới Việt-Trung, năm 1950-1951 thực dân Pháp đã xây dựng Đồn Pom Pát nhằm cố giữ vùng Tây Bắc. Ngày 20/10/1952, một bộ phận của tiểu đoàn 115, sư đoàn 308 tấn công và tiêu diệt đồn Pom Pát

16

Di tích lịch sử Đồn Mường Chiến

Xã Ngọc Chiến, huyện Mường La.

Bị mất nhiều vị trí quan trọng trên tuyến biên giới Việt-Trung, thực dân Pháp xây dựng đồn Mường Chiến án ngữ, cắt đứt liên lạc giữa Sơn La-Than Uyên (Nghĩa Lộ). Trong đợt 1 chiến dịch Tây Bắc 1952, các trung đoàn 209, 165 thuộc đại đoàn 312 đã tiêu diệt đồn Ngọc Chiến.

17

Di tích lịch sử Cầu Nà Hày

Bản Ba Nhất, xã Thôm Mòn, huyện Thuận Châu.

Cầu Nà Hày trên QL 6 đã bị không quân Mỹ đánh phá 14 trận, với 350 quả bom trong thời gian từ tháng 8/1965-cuối năm 1966 CBCN Hạt giao thông VII đã kiên cường bám trụ, phá bom, san đường…đảm bảo giao thông thông suốt. Bà Nguyễn Thị Mỹ, Cung trưởng cung II Hạt VII đã được phong tặng danh hiệu Anh hùng lao động.

18

Di chỉ khảo cổ Mái đá Bản Mòn

Bản Mòn, xã Thôm Mòn, huyện Thuận Châu

Di chỉ đã được Bà Co-La-Ni, một học giả người Pháp phát hiện năm 1927. Tại di chỉ này, Viện Khảo cổ học và Bảo tàng Sơn La đã khai quật và phát hiện nhiều di vật…của người tiền sử có niên đại từ sơ kỳ đến hậu kỳ đá mới, đầu thời kỳ đồng thau (thời đại kim khí).

19

Di tích khảo cổ - danh thắng hang Co Noong

Xã Ít Ong, huyện Mường La.

Là di tích khảo cổ học được Viện Khảo cổ và Bảo tàng Sơn La khai quật năm 1997. Đã phát hiện và thu thập 11 di vật. Đây là nơi cư trú của cư dân thời tiền sử cách ngày nay hàng vạn năm. Ngoài ra, đây còn là một thắng cảnh đẹp của Mường La.

20

Di tích lịch sử Khu Căn cứ Cách mạng Mộc Hạ

các xã khu vực Mộc Hạ, huyện Mộc Châu.

Mộc Hạ (vùng hạ huyện Mộc Châu) được tỉnh Sơn La lựa chọn và xây dựng khu căn cứ kháng chiến chống thực dân Pháp trong thời gian 1947-1952.

21

Di tích lịch sử Cây đa Pắc Ma

xã Pắc Ma, huyện Quỳnh Nhai.

Trong thời gian tái chiếm lại Tây Bắc, thực dân Pháp lập một số đồn dọc sông Đà, trong đó có đồn bản Bo (xã Pắc Ma) để bảo vệ vùng Quỳnh Nhai. 14/10/1952 ta mở chiến dịch Tây Bắc.Đại đội 220, 225 đã tấn công đồn Pắc Ma và chọc thủng phòng tuyến sông Đà, giải phóng Quỳnh Nhai.

22

Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến

Tiểu khu 12 thị trấn Mộc Châu, huyện Mộc Châu.

Tháng 10/1945, đoàn quân Tây Tiến đầu tiên đã tiến lên miền Tây Bắc và đóng quân ngay tại bản Vặt. Đây là bản doanh của Chi đội Tây Tiến và nhiệm sở cơ quan đại diện Tổng bộ Việt Minh tại Sơn La Đoàn 52 Tây Tiến đã tham gia nhiều trận đánh ở Sơn La, Thanh hoá và phối hợp với lực lượng kháng chiến Lào giải phóng Sầm Nưa, lập nên một chốt chặn án ngữ sườn phía Tây của miền Tây chiến lược.

23

Di tích lịch sử Khu căn cứ du kích Long Hẹ

Bản Long Hẹ, xã Long Hẹ, huyện Thuận Châu.

Khu căn cứ du kích Long Hẹ được hình thành vào cuối năm 1949 nhằm: Xây dựng, phát triển phong trào kháng chiến, đấu tranh chống bắt binh lính, đi phu nộp thuế của thực dân Pháp; tổ chức các trận đánh nhỏ, làm tiêu hao sinh lực địch; là cầu nối với vùng cao Cắn Tỷ, Mường Bám (Thuận Châu) và Điện Biên. Khu căn cứ di tích Long Hẹ đã góp phần to lớn vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Thực dân Pháp ở Sơn La.

24

Di tích lịch sử Đồn Bản Mo

Tiểu khu 11, Thị trấn Phù Yên, huyện Phù Yên

Đồn bản Mo do thực dân Pháp xây dựng năm 1948, là cứ điểm kiên cố, có hào sâu, chông, dây thép gai dày đặc cùng hệ thống hầm ngầm, tháp canh, các lô cốt, lực lượng đông hòng đàn áp nhân dân, tiêu diệt lực lượng kháng chiến, ngăn chặn sự liên lạc giữa Tây Bắc, Việt Bắc, Phú Thọ, Yên Bái, Tuyên Quang, khu IV. Trong chiến dịch Tây Bắc năm 1952 Trung đoàn 98, Đại đoàn 306 tấn công đồn Bản Mo, tiêu diệt hàng trăm tên giặc và chỉ huy đồn.

25

Di tích lịch sử Khu rừng bản Nhọt

(Rừng Ông Giáp)

xã Gia Phù, huyện Phù Yên.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp dẫn đầu tiến lên Điện Biên Phủ theo đường 13 đã dừng chân tại khu rừng bản Nhọt này. Nơi đây, không những chứa đựng giá trị lịch sử của chiến dịch Điện Biên Phủ, mà còn là khu bảo tồn sinh thái tiêu biểu của tỉnh Sơn La.

26

Di tích lịch sử Cầu Trắng Sơn La

Tổ 1, Phường Tô Hiệu, thành phố Sơn La.

Cầu trắng nằm trên huyết mạnh giao thông quốc lộ 6. Thực dân Pháp và Đế Quốc Mỹ đã ném bom phá huỷ cầu Trắng nhằm phá hoại hệ thống giao thông và huỷ diệt thị xã Sơn La .Lực lượng thanh niên xung phong, công nhân Quốc phòng và nhân dân các dân tộc thị xã Sơn La đã kiên cường bám trụ đảm bảo giao thông thông suốt.

27

Di tích thắng cảnh Hang động bản Ôn

Tiểu khu Cờ Đỏ, thị trấn Nông Trường Mộc Châu, huyện Mộc Châu.

Thiên nhiên đã ban tặng cho vùng đất này một danh thắng kỳ thú gồm 04 hang với khoảng cách từ hang 1 đến hang kia là 1500m, trải qua hàng triệu năm thiên nhiên đã tạo nên trong lòng hang vô số nhũ đá với đủ hình dáng

28

Di tích thắng cảnh Hang Chi Đảy

Bản đán, xã Yên Sơn, huyện Yên Châu.

Đây là một thắng cảnh đẹp, hệ thống hang động tự nhiên gồm 04 hang. Trải qua hàng triệu năm kiến tạo của các dòng chảy, tạo những khối nhũ đá độc đáo, hiếm thấy ở các hang động khác. Nhìn tổng thể ta thấy như một bức tranh thuỷ mặc tuyệt đẹp.

29

Di tích lưu niệm-Nơi Bác Hồ nói chuyện với cán bộ, nhân dân các dân tộc Mộc Châu

Tiểu khu 11, thị trấn Mộc Châu, huyện Mộc Châu.

Ngày 7/5/1959, nhân dịp kỷ niệm 5 năm chiến thắng lịch sử Điện Biên phủ, 4 năm thành lập Khu tự trị Thái – Mèo, Bác Hồ cùng đoàn Đại biểu chính phủ đã lên thăm Tây Bắc. Trên đường trở về Hà Nội, tại đây, Bác Hồ nói chuyện với cán bộ và nhân dân các dân tộc huyện Mộc Châu vào ngày 8/5/1059.

30

Di tích lịch sử - văn hóa Đền thờ Hai Bà Trưng

Bản Nam Tiến, xã Chiềng Khương, huyện Sông Mã

Là di tích có ý nghĩa đối với lịch sử dân tộc, gắn liền theo tín ngưỡng thờ cúng của nhân dân địa phương định cư cũ đến vùng đất mới qua các cuộc di cư, khai hoang lập ấp, mở mang bờ cõi đất nước. Hiện tại địa phương đã thành lập tổ quản lý, bảo vệ, duy trì mọi hoạt động của đền, phát huy giá trị và tránh sự xâm hại của con người.

31

Di tích danh lam thắng cảnh Hang Nhả Nhung

bản Trạm Hốc, xã Chiềng On, huyện Yên Châu

Danh thắng hang Nhả Nhung có giá trị về mặt cảnh quan, môi trường sinh thái phản ánh vẻ đẹp hài hòa của bức tranh thiên nhiên nơi miền sơn cước, là món quà vô giá mà thiên nhiên đã ban tặng cho vùng đất và con người nơi đây.

32

Di tích danh lam thắng cảnh Hang Ta Búng

bản Trạm Hốc, xã Chiềng On, huyện Yên Châu

Danh lam thắng cảnh hang Ta Búng là một thắng cảnh đẹp, nằm trong một vùng đất có lịch sử từ lâu đời, với hệ thống nhũ đá nguyên sơ, hình tượng phong phú đã được thiên nhiên kiến tạo qua hàng chục vạn năm là một tác phẩm nghệ thuật tạo hình vĩ đại của thiên nhiên được ví "Tây thiên đệ nhất động"

33

Di tích Danh lam thắng cảnh Thác dải Yếm.

bản Vặt, xã Mường Sang, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.

Danh lam thắng cảnh thác Dải yếm là một thắng cảnh đẹp của hai dòng suối Bó co lắm và Bó Ta Cháu nằm trong khu vực thiên nhiên, ẩn chứa bao điều kỳ diệu gắn với câu chuyện tình của đôi trai gái và đặc biệt là mỗi quan hệ Việt-Lào ở vùng biên giới phía Tây Bắc.

34

Di tích lịch sử Khu căn cứ kháng chiến 99.

các xã vùng cao, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La.

Khu 99 là một trong những khu căn cứ kháng chiến đầu tiên trong phong trào cách mạng tại Bắc Yên thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Đặc biệt, khu 99 còn được công chúng biết đến là quê hương của Vợ chồng A phủ của nhà văn Tô Hoài. Tác phẩm này đã được các nhà làm phim xây dựng thành kịch bản bộ phim cùng tên sản xuất vào năm 1969, công chiếu rộng rãi trên truyền hình thập niên 70-80

35

Di tích Chùa Vạt Hồng

bản Vặt, xã Mường Sang, huyện Mộc Châu

Di tích chùa Chiền Viện (chùa Vặt Hồng) là một di tích kiến trúc Phật giáo và là nơi thờ Phật lớn nhất ở vùng núi Tây bắc, thuộc phái Tiểu Thừa. Trải qua quá trình thời gian và bị lãng quên, đến nay chùa chỉ còn là một phế tích. Cùng với thời gian và văn hóa Phật giáo phái Tiểu Thừa ở vùng Tây Bắc. Di tích này đã tiếp nhận và bảo lưu dấu nối giữa hai giai đoạn văn hoá. Đó là văn hoá lúc tạo lập chùa, và văn hoá khi trùng tu sửa chữa lại chùa.

36

Di tích thắng cảnh hang Hua Bó

xã Mường Bú, huyện Mường La

Danh lam thắng hang Hua Bó là quần thể hang động nằm cạnh nhau dưới một chân núi đá vôi được bao bọc bởi một khu rừng nguyên sinh trong một thung lũng rộng, cảnh quan nơi đây hoang sơ, gắn với vùng đất có lịch sử từ lâu đời, với hệ thống nhũ đá nguyên sơ, hình tượng phong phú đã được thiên nhiên kiến tạo qua hàng chục vạn năm. Đến đây du khách còn được tắm suối nước nóng Mường La, được hòa cùng trong lễ hội xên bản, được thưởng thức các điệu xòe, lời ca tiếng hát của cư dân bản địa

37

Di tích lịch sử - Văn hóa Đình Chu

bản Chiềng, xã Quang Huy, huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La

Tín ngưỡng thờ cúng thần linh và các lễ hội dân gian tại đình Chu là một nét đẹp văn hoá trong phong tục tập quán của đồng bào các dân tộc huyện Phù Yên; biểu hiện sinh động trong sự giao thoa văn hoá giữa các dân tộc của nền văn hoá dân gian Việt Nam. Bên cạnh đó, đình Chu còn có giá trị về mặt lịch sử, nơi ra đời Hội Thanh niên yêu nước Phù Yên, tiếng Thái gọi là"Mú nóm hặc mương" tháng 5/1945

II

Các di tích đã được xếp hạng quốc gia và quốc gia đặc biệt

1

Di tích lịch sử Nhà tù Sơn La

Tổ 9, phường Tô Hiệu, Thành phố Sơn La

Năm 1908 thực dân Pháp xây dựng Nhà tù Sơn La và tiếp tục mở rộng năm 1930 và 1940 với dã tâm biến nơi này thành địa ngục trần gian để giam cầm, đầy ải và thủ tiêu ý chí đấu tranh của người cộng sản Việt Nam. Nhưng chính tại nơi đây hơn bao giờ hết khí tiết của người tù cộng sản toả sáng và thắp lên lên ngọn lửa đấu tranh cách mạng toả khắp núi rừng Tây Bắc. Nhà tù Sơn La đã trở thành một trường học cách mạng vĩ đại rèn luyện và bổ sung cho Đảng, cách mạng Việt Nam những chiến sỹ cộng sản xuất sắc. Các đ/c tiêu biểu như: Tô Hiệu, Lê Duẩn, Văn Tiến Dũng, Nguyễn Lương Bằng, Nguyễn Văn Trân, Song Hào… và bao đồng chí trung kiên khác.

Di tích lịch sử cây đa bản Hẹo

Tổ 2, Phường Tô Hiệu, Thành phố Sơn La

Di tích là địa điểm liên lạc giữa Chi bộ Đảng Nhà tù Sơn La với Trung ương Đảng thời kỳ 1943-1945.

Nghĩa trang liệt sỹ Nhà tù Sơn La

Tổ 9, Phường Tô Hiệu, Thành phố Sơn La

Trước đây được gọi là nghĩa địa gốc ổi, là nơi thực dân Pháp vùi xác những tù nhân bị chết tại nhà tù Sơn La. Di tích được tu bổ, tôn tạo nhiều lần, đổi tên thành Nghĩa trang liệt sỹ Nhà tù Sơn La. Đây là nơi để các đồng chí lãnh đạo, nhân dân các dân tộc trong và tỉnh đến thắp hương tưởng nhớ những người chiến sĩ cộng sản đã hy sinh vì nước, vì dân.

2

Di tích lịch sử - văn hoá Văn Bia Quế Lâm Ngự Chế - Đền thờ vua Lê Thái Tông

Tổ 3, Phường Chiềng Lề, Thành phố Sơn La

Di tích đã minh chứng cho một thời kỳ lịch sử của vị vua hùng tài đại lược Lê Thái Tông đã 2 lần thân chinh cùng quân sỹ đi chinh phạt quân phiến loạn của vùng biên cương phía Tây của tổ quốc giữ bình yên cho bờ cõi nước nhà (Năm 1440 và 1441).

Sau khi dẹp tan quân phản loạn, nhà vua đã để lại bài thơ trên vách đá ở cửa động La gồm 140 chữ Hán với nội dung khẳng định Tổ quốc Việt Nam là một, mọi hành động phản nghịch gây chia cắt đất nước đều bị nghiêm trị. Để nhớ tới công đức to lớn của vua Lê Thái Tông và đáp ứng tín ngưỡng lành mạnh của đồng bào nhân dân các dân tộc trong tỉnh, đền thờ Vua Lê Thái Tông được khởi công xây dựng năm 2001, khánh thành năm 2003

3

Di tích danh thắng Thẳm Tát Tòng

Bản Bó, Phường Chiềng An, Thành phố Sơn La

Di tích hang Tát Tòng là một hang đá tự nhiên nằm dưới một dãy núi lớn trùng điệp chạy theo hướng Đông-Bắc thành phố Sơn La. Đây là một hang nước nằm dưới chân một dãy núi trùng điệp. Miệng hang khá lớn, cao và rộng hàng chục mét. Nguồn nước ở đây trong vắt 4 mùa và có lưu lượng khá lớn, không khí trong hang mát lạnh, tinh khiết. Ngoài ra còn có phần hang khô với hệ thống nhũ đá tạo nên cảnh quan kỳ thú.

4

Di tích lịch sử Kỳ đài Thuận Châu

Thị trấn huyện Thuận Châu

Là nơi diễn ra một sự kiện lịch sử trọng đại nhân dịp kỷ niệm 5 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7.5.1954-7.5.1959), 4 năm thành lập khu tự trị Thái-Mèo. Bác Hồ cùng đoàn Đại biểu Chính phủ đã lên dự lễ kỷ niệm và thăm hỏi, động viên cán bộ, nhân dân các dân tộc Tây Bắc.

5

Di tích lịch sử Đồn Mộc Lỵ

Tiểu khu 11, Thị trấn Mộc Châu, huyện Mộc Châu.

Thực dân Pháp đã lợi dụng địa thế hiểm trở là các mỏm đá nhấp nhô, hẻm tự nhiên của một quả núi độc lập để xây dựng nên Mộc Lỵ nhằm khống chế một ngã ba quan trọng giao nhau của Quốc lộ 6 (Hà Nội - Sơn La) và Quốc lộ 43 (Mộc Châu - Sầm Nưa). Do có vị trí hiểm trở, mức độ kiên cố cao; lực lượng đông và hoả lực dày đặc nên Đồn Mộc Châu được thực dân Pháp mệnh danh là : ''Chiếc áo giáp sắt'' bất khả xâm phạm ở phân khu Sơn La.Trong chiến dịch Tây Bắc 1952, Trong 3 ngày đêm (từ ngày 17-19/11/1952) các đơn vị chủ lực thuộc Trung đoàn 174, Sư đoàn 3, Đại đoàn 316 đã tấn công tiêu diệt đồn Mộc Lỵ khai thông tuyến giao thông nối đồng bằng Bắc Bộ với Tây Bắc

6

Di tích danh thắng Hang Dơi

Tiểu khu 12, thị trấn Mộc Châu, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La

Là một hang động đẹp của Sơn La nói chung, Mộc Châu nói riêng. Trải qua hàng triệu năm dưới tác động của tự nhiên mà hàng ngàn nhũ đá được hình thành, được gọt dũa tạo thành các phẩm nghệ thuật như: thảm thực vật, bầy muông thú, sông suối, ruộng đồng trông thật sống động. Ngoài là một thắng cảnh đẹp, hang Dơi còn là một di tích khảo cổ học thời tiền sử và là nơi bộ đội đóng quân trong chiến dịch Tây Bắc năm 1952 và chiến dich Bắc Lào từ năm 1965-1975.

7

Di tích Kiến trúc nghệ thuật Tháp Mường Và

Bản Mường Và, xã Mường Và, Huyện Sốp Cộp.

Tháp Mường Và là một công trình kiến trúc nghệ thuật, có kiến trúc, hoa văn độc đáo. Tháp có hình trụ vuông, dạng bút tháp cao 15,6m, được chia làm 5 tầng. Tháp được xây đặc toàn bộ, không có cửa, phân chia 4 mặt đều nhau, mỗi mặt quay về một hướng. Đến nay niên đại Tháp Mường Và vẫn chưa được xác định rõ ràng, bởi vì không có văn bia ghi lại. Nhưng với giá trị kiến trúc, lịch sử, Tháp Mường Và đã được Bộ VHTT công nhận xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật Quốc gia năm 1995.

8

Di tích lịch sử Tập đoàn cứ điểm Nà Sản

Xã Chiềng Mung, huyện Mai Sơn.

Bị thua đau trước sự tấn công của ta trong đợt 1, 2 của chiến dịch Tây Bắc 10/1952 thực dân Pháp co cụm và tăng cường cho Nà Sản, xây dựng ở đây một tập đoàn cứ điểm quân sự ở Tây Bắc, với hệ thống đồn bốt bao quanh, lực lượng tinh nhuệ, hoả lực mạnh, có cầu hàng không nối với đồng bằng Bắc Bộ hòng củng cố lực lượng, đánh chiếm lại các vùng đất đã mất ở Tây Bắc. Đợt III của chiến dịch Tây Bắc (30/11-2/12/1952) nơi đây đã diễn ra các trận đánh công kiên lớn nhất của quân đội nhân dân Việt Nam trước một tập đoàn quân sự mạnh của thực dân Pháp. 6 trung đoàn của 3 đại đoàn 308, 312, 316 đã tấn công tập đoàn quân sự này. Kết quả: tiêu diệt 500 tên địch, bắt 162 tên, bắn rơi 1máy bay, bắn cháy 3 máy bay. Bị cô lập, Pháp rút chạy về đồng bằng Bắc Bộ bằng đường hàng không. Ta giải phóng hoàn toàn Tây Bắc.

9

Di tích danh thắng Hồ Chiềng Khoi

Bản Pút, xã Chiềng Khoi, huyện Yên Châu

Hồ Chiềng Khoi có diện tích 40 ha, đây là hồ nhân tạo được khởi công xây dựng năm 1971, đưa vào sử dụng năm 1981. Hồ dùng để chứa nước phục vụ cho phát triển sản xuất nông nghiệp. Mặt hồ rộng, nước trong xanh quanh năm, khí hậu mát mẻ trong lành, xung quanh là rừng nguyên sinh, trong khu vực hồ Chiềng Khoi còn có 3 bãi đá với nhiều hình thù đặc biệt.

10

Di tích lịch sử Ngã Ba Cò Nòi

Xã Cò Nòi, huyện Mai Sơn

Trong chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ ngã ba Cò Nòi là một trong điểm đánh phá ác liệt của không quân Pháp nhằm cắt đứt con đường huyết mạch, chi viện sức người, sức của, khí tài quân sự của quân, dân ta từ chiến trường đồng bằng Bắc Bộ, chiến khu Việt Bắc, liên khu III, IV cho chiến trường Điện Biên Phủ. Tại nơi đây, 100 liệt sỹ của Đại đội 300, 301, 303, 403 thuộc đội 40, 43 tổng đội thanh niên xung phong Việt Nam đã anh dũng hy sinh khi làm nhiệm vụ đảm bảo giao thông thông suốt, phá bom, đánh phá máy bay địch góp phần vào thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ, làm chói lọi thêm trang sử vàng của lực lượng thanh niên xung phong Việt Nam

11

Di tích lịch sử cách mạng Việt Nam – Lào

Bản Lao Khô, xã Phiêng Khoài, huyện Yên Châu

Khu di tích lịch sử cách mạng Việt Nam - Lào tại bản Lao Khô, xã Phiêng Khoài, huyện Yên Châu ghi dấu sự kiện hoạt động cách mạng và xây dựng cơ sở cách mạng trên đất Yên Châu của Ban xung phong Lào - Bắc và đồng chí Cay-xỏn Phôm-vi-hản. Việc nghiên cứu, lập hồ sơ xếp hạng di tích góp phần khẳng định tình đoàn kết Đảng, Nhà nước, quân đội và nhân dân 2 nước Việt Nam - Lào. Đồng thời làm nổi bật những đóng góp to lớn của quân đội và nhân dân Việt Nam giành cho nhân dân Lào. Qua đó củng cố tinh thần đoàn kết của hai nước, hai dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Góp phần giáo dục truyền thống yêu nước tình đoàn kết bền vững giữa hai nước Việt Nam - Lào.

12

Di tích lịch sử Tháp mường Bám

Bản Lào, xã Mường Bám, Thuận Châu, Sơn La

Di tích tháp Mường Bám là một công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo mang đậm yếu tố Phật giáo phái Tiểu Thừa, do đồng bào dân tộc Lào cư trú tại địa phương xây dựng lên. Với loại hình điêu khắc trên kiến trúc, với những đường nét hoa văn trang trí và bố cục xây dựng quần thể kiến trúc Tháp, có thể thấy dấu tích kiến trúc nghệ thuật thế kỷ XIX của một tòa tháp được xây dựng từ khoảng thế kỷ XVI. Cùng với hệ thống Chùa và Tháp ở Tây Bắc, tháp Mường Bám góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hoá dân tộc, giúp các nhà khoa học nghiên cứu về tháp cổ tại Việt Nam

13

Di chỉ Khảo cổ hang mộ

Tạng Mè

Bản Lồi, xã Suối Bàng, huỵên Vân Hồ

Suối Bàng là một xã vùng sâu, vùng xa của huyện Mộc Châu, cách huyện lỵ khoảng 80km về phía Đông - Nam. Nơi đây rừng được bảo tồn tương đối nguyên sinh và có nhiều loại gỗ, nhất là loài gỗ Đinh Thối. Theo lời kể của nhân dân địa phương thì ở đây trong các triền núi có từ 4 đến 6 hang động được lưu giữ quan tài được nằm rải rác trong dãy núi Ma Lang Chánh (Theo tiếng địa phương có nghĩa là: Hang ma cổ). Hang Bản Lồi thực chất không phải là hang động catxtơ mà là những hốc đá trải qua quá trình bào mòn của nước mà tạo ra những hốc to, nhỏ khác nhau. Hiện nay trong hang còn chứa 35 quan tài bằng thân cây gỗ xẻ đôi bằng gỗ Đinh Thối, một loại gỗ quý của vùng đất Mộc Châu. Hệ thống quan tài tại đây gồm 5 loại hình khác nhau. Tất cả các quan tài được đặt trên nền hang không chôn dưới đất.

14

Di chỉ khảo cổ bãi đá cổ Khắc Khe Hổ

Xã Hang Chú, huyện Bắc Yên

Là một bãi đá khắc ký tự cổ nằm về phía Tây cách trụ sở UBND xã Hang Chú 3km. Những hòn đá có khắc ký tự cổ là đá tự nhiên nằm trồi hẳn lên trên mặt đất, thuộc loại đá granit. Những vết khắc có độ sâu từ 1 – 1,5cm và có độ rộng từ 2 – 3cm, những nét khắc phía trên được thu nhỏ, phía trước choãi ra. Những hình khắc chủ yếu là hình đường tròn xoắn trôn ốc và hình mây, núi cách điệu và những đường chạy song song.


DANH MỤC THÔNG TIN